Czyste Powietrze – Fundusz żąda zwrotu dotacji i odsetek. Co zrobić, gdy zawinił wykonawca?
Program „Czyste Powietrze” miał pomóc właścicielom domów w przeprowadzeniu termomodernizacji, wymianie źródła ogrzewania i obniżeniu kosztów utrzymania budynku. Tymczasem część beneficjentów po zakończeniu inwestycji otrzymuje wezwania do zwrotu dofinansowania, niekiedy wraz z odsetkami wynoszącymi tysiące złotych.
Problem pojawia się szczególnie wtedy, gdy beneficjent powierzył realizację przedsięwzięcia profesjonalnej firmie, która zapewniała o spełnieniu wymogów programu, przygotowywała dokumentację i zajmowała się formalnościami. Jeśli później okazuje się, że zamontowane urządzenie nie spełniało wymagań lub dokumentacja nie odpowiadała rzeczywistemu przebiegowi inwestycji, konsekwencje finansowe może ponieść właściciel domu.
Nieprawidłowości w programie „Czyste Powietrze” – skala problemu
Problem nie jest wyłącznie hipotetyczny. W grudniu 2024 r. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej poinformował o podejrzeniach dotyczących około 6 tys. wniosków o dofinansowanie o łącznej wartości około 600 mln zł, których autorów zgłoszono organom ścigania (komunikat NFOŚiGW).
Również w sierpniu 2026 r. Prokuratura Europejska poinformowała o postępowaniu dotyczącym podejrzenia oszustw na szkodę beneficjentów programu i interesów finansowych Unii Europejskiej (komunikat Prokuratury Regionalnej w Warszawie).
Samo prowadzenie postępowania nie przesądza o winie wykonawcy, ale pokazuje, że nieprawidłowości związane z realizacją programu mogą mieć poważne konsekwencje dla jego uczestników.
Czy beneficjent musi zwrócić dotację za błędy wykonawcy?
To jedno z najważniejszych pytań pojawiających się w takich sprawach.
Beneficjent jest stroną umowy o dofinansowanie i może zostać zobowiązany do zwrotu środków, nawet gdy nieprawidłowości wynikają z działań wykonawcy. Nie oznacza to jednak, że w każdej sytuacji jego odpowiedzialność jest oczywista i nie podlega zakwestionowaniu.
Znaczenie mają konkretne okoliczności, w tym treść umowy, charakter stwierdzonych nieprawidłowości oraz rola poszczególnych osób w przygotowaniu i realizacji inwestycji. Istotne może być również to, czy wykonawca jedynie nie wywiązał się z umowy, czy też istnieją podstawy do podejrzenia, że świadomie wprowadzał beneficjenta lub Fundusz w błąd.
Każda sprawa wymaga zatem indywidualnej oceny prawnej. Otrzymanie wezwania do zwrotu dofinansowania nie oznacza, że należy bezrefleksyjnie zaakceptować wszystkie ustalenia Funduszu.
Oszustwo w programie „Czyste Powietrze” – kiedy możliwa jest odpowiedzialność karna?
Nie każde niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy przez firmę stanowi przestępstwo. W określonych okolicznościach może jednak zachodzić podejrzenie oszustwa z art. 286 Kodeksu karnego lub przestępstwa dotyczącego uzyskania dofinansowania przy wykorzystaniu określonych dokumentów albo oświadczeń, o którym mowa w art. 297 Kodeksu karnego.
Ocena prawna zależy od konkretnych działań wykonawcy, jego zamiaru oraz zgromadzonych dowodów.
Wszczęcie postępowania karnego nie powoduje automatycznego anulowania żądania zwrotu dotacji ani zatrzymania naliczania odsetek. Może jednak mieć znaczenie dla ustalenia odpowiedzialności za powstałe nieprawidłowości i możliwości skorzystania z przewidzianych prawem form ochrony.
Nowa ustawa dla poszkodowanych beneficjentów programu „Czyste Powietrze”
W odpowiedzi na problemy osób poszkodowanych przez nierzetelnych wykonawców przygotowano ustawę o pomocy beneficjentom programu „Czyste Powietrze”.
Stan na 19 października 2026 r.: Sejm uchwalił ustawę 8 października 2026 r., a Senat skierował ją do Komisji Klimatu i Środowiska. Przepisy nie są jeszcze obowiązującym prawem.
Uchwalony tekst przewiduje między innymi możliwość zawieszenia spłaty należności, jeżeli wszczęto postępowanie karne dotyczące przestępstwa związanego z realizacją umowy o dofinansowanie, popełnionego na szkodę beneficjenta przez wykonawcę lub określoną osobę trzecią. Ustawa przewiduje również warunki wyłączenia odpowiedzialności beneficjenta, między innymi w związku z prawomocnym skazaniem sprawcy.
Ważne jest jednak, że samo zawieszenie spłaty należności nie wyłącza naliczania odsetek. Ostateczny zakres ochrony będzie zależał od brzmienia przepisów, które wejdą w życie.
Aktualny przebieg prac legislacyjnych można śledzić na stronie Senatu.
Adwokat w sprawie zwrotu dotacji „Czyste Powietrze”
Wezwanie do zwrotu dofinansowania może oznaczać poważne konsekwencje finansowe, nawet gdy beneficjent działał w zaufaniu do firmy realizującej inwestycję.
W ramach prowadzonej kancelarii pomagam w sprawach dotyczących programu „Czyste Powietrze”, w tym w analizie żądań zwrotu dotacji, ocenie odpowiedzialności wykonawców oraz podejmowaniu działań prawnych w przypadku podejrzenia oszustwa.
Jeżeli Fundusz żąda od Ciebie zwrotu dotacji, a nieprawidłowości dotyczą inwestycji realizowanej przez wykonawcę, skontaktuj się z kancelarią, aby ocenić swoją sytuację prawną i dostępne możliwości działania.
Adw. Krzysztof Rzeszowiak
