Czy karę pozbawienia wolności można odbyć we własnym domu zamiast w zakładzie karnym? W określonych przypadkach jest to możliwe dzięki systemowi dozoru elektronicznego (SDE). Co istotne, trwają prace nad zmianami przepisów, które mogą zwiększyć liczbę skazanych uprawnionych do skorzystania z tego rozwiązania.
Sejm uchwalił nowelizację Kodeksu karnego wykonawczego, która na dzień 28 października 2026 r. jest na etapie prac senackich. Jeżeli nowe przepisy wejdą w życie, część osób odbywających już karę pozbawienia wolności będzie mogła ubiegać się o dozór elektroniczny, nawet gdy do zakończenia kary pozostało im więcej czasu niż obecnie.
Co zmieni się w przepisach o dozorze elektronicznym?
Najważniejsza zmiana dotyczy osób, które rozpoczęły już odbywanie kary pozbawienia wolności w zakładzie karnym.
Zgodnie z obecnymi przepisami, w przypadku kary orzeczonej w wymiarze niższym niż 3 lata skazany może ubiegać się o odbywanie pozostałej części kary w systemie dozoru elektronicznego, jeżeli do jej zakończenia pozostało nie więcej niż 6 miesięcy.
Nowelizacja przewiduje wydłużenie tego okresu do 1 roku i 6 miesięcy.
W praktyce oznacza to, że po wejściu nowych przepisów w życie o SDE będą mogły ubiegać się również niektóre osoby, które obecnie nie spełniają warunku dotyczącego pozostałego czasu kary. Nie będzie to jednak automatyczne prawo do odbywania kary w domu. Nadal konieczne będzie spełnienie pozostałych warunków ustawowych oraz uzyskanie odpowiedniej zgody.
Aktualne informacje o zmianach można znaleźć w dokumentacji procesu legislacyjnego Sejmu – druk nr 3009 oraz w informacjach Senatu dotyczących prac nad ustawą.
Kto może obecnie ubiegać się o dozór elektroniczny?
Podstawowe warunki uzyskania zezwolenia określa art. 43la Kodeksu karnego wykonawczego.
Zasadniczo o odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego można ubiegać się, gdy:
- orzeczona kara pozbawienia wolności (bądź suma kar) nie przekracza 1 roku i 6 miesięcy;
- albo kara (bądź suma kar) została orzeczona w wymiarze niższym niż 3 lata, a do odbycia w zakładzie karnym pozostało nie więcej niż 6 miesięcy;
- nie zachodzą ustawowe przeszkody wyłączające możliwość zastosowania SDE;
- skazany posiada określone miejsce stałego pobytu;
- spełnione są wymagania techniczne umożliwiające wykonywanie dozoru;
- uzyskano wymaganą zgodę pełnoletnich osób wspólnie zamieszkujących ze skazanym, chyba że zachodzi ustawowy wyjątek.
Sąd bierze również pod uwagę czy odbywanie kary poza zakładem karnym pozwoli osiągnąć cele kary. Sam wymiar orzeczonego wyroku nie przesądza zatem o pozytywnym rozpoznaniu wniosku.
Kto nie może skorzystać z SDE?
Możliwość odbywania kary w systemie dozoru elektronicznego jest ograniczona przepisami. Istotne znaczenie mają m.in. przypadki recydywy wielokrotnej, recydywy określonej w art. 64a Kodeksu karnego oraz przestępstw popełnionych w warunkach wskazanych w art. 65 § 1 lub 2 Kodeksu karnego.
Dlatego przed złożeniem wniosku należy dokładnie przeanalizować treść wyroku, podstawę prawną skazania oraz sytuację prawną danej osoby. Pozwala to ustalić, czy nie występują przeszkody uniemożliwiające skorzystanie z dozoru elektronicznego.
Aktualne brzmienie przepisów znajduje się w Kodeksie karnym wykonawczym – Dz.U. z 2026 r. poz. 1307.
Czy wcześniejsza karalność wyklucza SDE?
Nie w każdym przypadku. Znaczenie ma jednak rodzaj wcześniejszych skazań, sytuacja prawna skazanego oraz to, czy zachodzą przesłanki ustawowo wyłączające możliwość zastosowania dozoru.
Przy ocenie wniosku istotne mogą być również dotychczasowe zachowanie skazanego, jego sytuacja rodzinna i zawodowa oraz perspektywa przestrzegania warunków dozoru.
Dlatego przed złożeniem wniosku warto przeanalizować wyrok, historię skazań oraz etap wykonywania kary. Pozwala to ocenić, czy istnieją podstawy do ubiegania się o SDE i jakie okoliczności należy przedstawić sądowi.
Jak wygląda odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego?
SDE pozwala odbywać karę poza zakładem karnym przy użyciu urządzeń elektronicznych monitorujących przestrzeganie ustalonych warunków. Skazany może w ten sposób zachować większą część dotychczasowego życia rodzinnego, a w wyznaczonych godzinach również wykonywać pracę lub realizować inne zatwierdzone obowiązki.
Najbardziej rozpoznawalnym elementem systemu dozoru elektronicznego jest nadajnik, najczęściej mocowany na nodze skazanego, w okolicy kostki. Potocznie urządzenie to nazywane jest bransoletą. Umożliwia ono monitorowanie, czy skazany przestrzega warunków odbywania kary.
Sąd określa harmonogram, w którym wskazuje, kiedy skazany musi przebywać w miejscu wykonywania dozoru, a kiedy może je opuszczać. Zakres dozwolonych wyjść zależy od konkretnej sytuacji i treści postanowienia.
Naruszanie ustalonych warunków, nieusprawiedliwione opuszczanie miejsca dozoru czy ingerowanie w urządzenia monitorujące mogą prowadzić do uchylenia zezwolenia i konieczności odbycia pozostałej kary w zakładzie karnym.
Jak złożyć wniosek o dozór elektroniczny?
Wniosek powinien zawierać uzasadnienie odnoszące się do ustawowych przesłanek. W praktyce ważne jest nie tylko wykazanie, że skazany spełnia warunki formalne, lecz także przedstawienie okoliczności przemawiających za tym, że odbywanie kary poza zakładem karnym będzie wystarczające do realizacji jej celów.
Znaczenie mogą mieć m.in. sytuacja rodzinna, obowiązki wobec dzieci, zatrudnienie, warunki mieszkaniowe oraz dotychczasowe zachowanie skazanego. Konieczne jest również uwzględnienie wymagań technicznych związanych z instalacją urządzeń.
Wniosek może złożyć skazany, jego obrońca, prokurator, sądowy kurator zawodowy lub dyrektor zakładu karnego – na zasadach określonych w Kodeksie karnym wykonawczym.
Warto pamiętać, że wnioski złożone przed wejściem w życie nowelizacji i nierozpoznane do tego czasu mogą podlegać przepisom przejściowym. Nie należy więc zakładać, że każda sprawa będąca w toku zostanie automatycznie rozpoznana według nowych zasad.
Pomoc adwokata w sprawie dozoru elektronicznego
Jeżeli Ty lub ktoś z Twoich bliskich odbywa karę pozbawienia wolności, warto sprawdzić, czy istnieją podstawy do ubiegania się o dozór elektroniczny.
Wniosek o udzielenie zezwolenia na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego można złożyć również w trakcie pobytu skazanego w zakładzie karnym. Warto jednak rozważyć złożenie go jeszcze przed rozpoczęciem odbywania kary, wraz z wnioskiem o wstrzymanie jej wykonania na czas rozpoznania sprawy. Pozwala to podjąć próbę uzyskania zgody na SDE bez konieczności wcześniejszego osadzenia skazanego w zakładzie karnym.
W ramach mojej kancelarii oferuję pomoc prawną w sprawach dotyczących SDE, w tym analizę wyroku i sytuacji skazanego, ocenę możliwości złożenia wniosku, przygotowanie uzasadnienia oraz reprezentację przed sądem penitencjarnym.
Jeżeli rozważasz złożenie wniosku o dozór elektroniczny, skontaktuj się z kancelarią. Przeanalizuję Twoją sytuację i wyjaśnię, jakie rozwiązania prawne mogą być dostępne w konkretnej sprawie.
Stan prawny i etap prac legislacyjnych: 24 października 2026 r. Nowelizacja nie stanowi obowiązującego prawa, dopóki nie zakończy się proces legislacyjny i nowe przepisy nie wejdą w życie. Możliwość uzyskania SDE zależy od indywidualnej sytuacji skazanego i oceny ustawowych przesłanek.
Adw. Krzysztof Rzeszowiak
